صفحه اصلیپروندهگشت و گذارطلاب جوانسیره برزگانخشت اولارتباط با سردبیردرباره مانظر سنجی چند رسانه ای
   

جدیدترین مطالب

پربازدیدترین مطالب

جدیدترین هاپربازدیدها



پرونده, کندوکاو    شماره خبر: ٣٣٨٨٣٤     ٢٣:٠٥ - 1393/01/15     ارسال به دوستان       نسخه چاپي


  

  مراحل رشد خودباوری 


  پس از ارائه نمایی از خودباوری و پیراستن این مفهوم از افراط و تفریط، این نوشتار درصدد ارائه توصیه‌ها و راه‌کارهایی جهت افزایش این روحیه برمی‌آید که از جمله به نقش و جایگاه «تصمیم» در این مسیر تأکید می‌کند. 

 

حجت الاسلام و المسلمین واعظ موسوی

استاد سطوح عالی حوزه

 

اعتماد به نفس و خودباوری، یکی از فضایل اخلاقی به شمار می­آید که در منابع دینی و متون روایی، درباره کسب این فضیلت سفارش‌های فراوانی شده است. این فضیلت انسانی مانند دیگر فضایل، در معرض تهدید آفت‌های گوناگونی است؛ چرا که اعتماد به نفس یعنی پیمودن راه اعتدال، و در مقابل، ممکن است فرد گرفتار افراط یا تفریط بشود. ورود به هر یک از این دو وادی، سبب خروج از جاده اعتدال می­شود که بزرگان دین نیز آن را از اوصاف رذیله دانسته و مذمت کرده­اند. هم­چنین اعتماد به نفس بیش از حد، انسان را به سمت کبر و غرور و منیّت می‌کشاند و اعتماد به نفس کم نیز موجب خودباختگی در برابر دیگران و کوچک شمردن خود و ذلت و خواری شخص می‌شود. کما اینکه پیامبر مکرم اسلام (ص) در حدیثی نورانی می‌فرمایند: «لَا يَنْبَغِي لِمُؤْمِنٍ أَنْ يُذِلَّ نَفْسَه‏» یعنی شایسته نیست انسان مؤمن باعث ذلت و خواری خودش بشود.

پس برای اینکه انسان معتدلی باشیم و در صراط مستقیم قرار بگیریم و از جاده اعتدال منحرف نشویم، باید از این عنصر گران‌بها غافل نشویم که دیدن خود به عنوان فردی توان­مند برای انجام کارهای فرارو و کسب موفقیت‌ها لازم است. هم­چنین بکوشیم این خصیصه را که از ویژگی‌های اکتسابی است، در خودمان تقویت بکنیم، یعنی پیش از اینکه در کاری وارد شویم و موفقیت یا شکست را تجربه کنیم، برای انجام کارها، به توانایی خودمان اعتماد داشته باشیم. از این رو، در مباحث روان­شناسی می‌گویند که اعتماد به نفس واقعی، مولود تعهد هر کس نسبت به خویش است. به این نحو که هر چه لازم باشد، انجام می‌دهد تا به خواسته‌ها و نیازهایی برسد که برای خود ترسیم کرده است. ممکن است این صفت اکتسابی در افراد شدت یابد یا بر اثر سهل­انگاری و بی­توجهی تضعیف بشود. تربیت خانوادگی و محیط پیرامونی فرد نیز نقش بسزا و انکارناپذیری در این رابطه دارد. اما طلبه‌ها، چون مسئولیت­های اجتماعی بسیاری بر عهده آنهاست، حتماً باید این ویژگی را در کامل­ترین وجه خود داشته باشند تا بتوانند از عهده آن مسئولیت‌ها برآیند و بتوانند اعتماد جامعه را به خود جلب کنند و اگر دیدهای منفی نسبت به برخی امور وجود دارد، آنها را از بین ببرند و به دید مثبت تبدیل کنند.

برای رشد اعتماد به نفس، مراحلی را در مباحث روان­شناسی مطرح می‌کنند که میتوان به چند مورد اشاره کرد؛ نخستین مرحله‌ برای انسانی که گام در راه تقویت اعتماد به نفس بر می‌دارد، این است که نباید در اوهام و خیالات گذشته سیر بکند. لازم است گذشته را به همان شکل که بوده، بپذیرد و درصدد ساختن آینده‌ای پویا و مطابق میل خودش باشد. البته این به معنای بی‌تفاوتی نسبت به گذشته نیست، بلکه در جهت نگریستن عاقلانه به گذشته است و باید رمز پیروزی­ها و شکست­های گذشته را کنکاش کرده و از گذشته راهی برای ساختن آینده بهتر ترسیم ‌کند و از آن تجربیات برای کوتاه کردن مسیر رشد و تعالی بهره بگیرد.

دومین مرحله این است که انسان باید به خودش برگردد و درباره خصوصیات اخلاقی و رفتاری و آنچه در وجودش است، با خود گفت­وگو و مباحثه کند، یعنی اهداف واقعی و مثبت، البته معقول، نه خیلی بلندپروازانه و نه پیش پا افتاده، برای خودش مجسم کرده و پیش خودش آنها را نقد و بررسی کند که راه رسیدن به هر هدف چیست، آفت­هایی که هر یک از این اهداف را تهدید می­کند کدام است، از چه مسیری می‌توان سالم­تر به این هدف رسید و چه لوازم و ابزاری برای رسیدن به این هدف باید مقدمه کار قرار بگیرد و از آن بهره‌ برد تا بتواند در فرصت مناسب و پیش‌بینی شده، به این هدف برسد و کار را در آن جهت تمام شده بپندارد.

سومین مرحله که بسیار مجرب بوده و معمولاً همه عزیزان بارها این مرحله را در زندگی­شان تجربه کرده‌اند، این است که تصمیم گرفتن را تمرین بکنیم. گاهی برای خودمان غایت و هدفی را در نظر بگیریم و مسیر رسیدن به آن غایت را ترسیم بکنیم و مانند مرحله دوم آن را به بوته نقد و بحث بگذاریم. ببینیم آیا ما قدرت تصمیم‌گیری داریم و می‌توانیم تصمیم­های خود را به سر منزل مقصود برسانیم؟ هر تصمیم‌گیری نیازمند خطرپذیری و احساس مسئولیت است که تا انسان تصمیم را نگرفته، نه خطرات آن را می‌پذیرد و نه نسبت به آن احساس مسئولیتی دارد، ولی پس از گرفتن تصمیم از باب اینکه التزام به شیء التزام به لوازم آن نیز است، مسلماً از ایستایی و توقف پرهیز می‌کند و به آن تصمیم توجه، و برای عملیاتی کردن آن تصمیم، حرکت می­کند و می­کوشد. وقتی این کار به صورت استمرار در آید، در درازمدت ثمرات خوبی به دنبال خواهد داشت.

چهارمین مرحله‌ این است که در برنامه‌ریزی برای آینده نتایج دلخواه­مان را مشخص، و تصویر روشنی از آنچه به دنبالش هستیم، ترسیم کنیم. وقتی این تصویر ترسیم شد، همه انرژی و توان خود را برای رسیدن به آن هدف مفید و مهم متمرکز می‌کنیم. اگر دانش‌پژوه و طلبه‌ای می‌خواهد در زمره مبلغان موفق باشد، از ابتدا باید سیر مطالعات و تحقیقاتش را به سمت شکوفایی از جهت تبلیغ سوق ‌دهد. اگر به تقلید در بعضی سبک­ها و روش­ها، تمرین در برخی محافل، استفاده از تجربیات دیگران و به تحقیقاتی برای تقویت بعضی اوصاف یا از بین بردن برخی صفات نیاز دارد، همه این کارها را انجام دهد تا به تصویر دلخواه برسد. متأسفانه بسیاری از ما بعد از ورود به حوزه علمیه، آینده‌ای برای خود ترسیم نکرده‌ایم و از باب هر چه پیش آید خوش آید، وقت خود را تلف، و ایام را سپری می‌کنیم و به انتظار آینده‌ای روشن هستیم که برای خودمان ترسیم نکرده‌ایم و منتظریم کسی از در وارد شود و موفقیت را برای ما ارمغان آورد. این در حالی است که مسلماً بدون انجام مقدمات در هیچ مسیری موفق نخواهیم شد.

پنجمین و آخرین مرحله‌ای که می‌تواند در زمینه اعتماد به نفس اثرگذار باشد، این است که در تلاش باشیم تا در برخی زمینه‌ها تخصص کسب کنیم، یعنی در یک یا چند مورد که توانش را داریم بتوانیم از امثال و اقران خود بالاتر و برتر باشیم. آگاهی، لازمه زندگی فردی و اجتماعی است، ولی کافی نیست. مثل اینکه برای طلاب، اطلاعات عمومی سطوح پایین حوزه، مانند اطلاعات جامعی درباره ادبیات، بلاغت و فقه و اصول و امثال اینها لازم است، ولی کافی نیست. از این رو، فرد روشن و تلاشگر، می‌کوشد در کنار این اطلاعات عمومی که بقیه هم‌قطارانش نیز دارند، در یک یا چند جنبه خود را بالا بکشد. همین نکته که فرد چیزی بداند که دیگران آن را نمی‌دانند، به نحوی به او اعتماد به نفس می‌دهد. وقتی در کلاسی پنجاه نفری، سؤالی از طرف استاد مطرح می‌شود که او اطلاعات کافی در آن زمینه دارد و به خوبی از عهده پاسخ بر می‌آید، این مورد حس اعتماد به نفس را در او تقویت، و تلاش وی را برای رسیدن به مراحل بالاتر مضاعف می‌کند و قطعاً تلاش­هایی که افراد انجام می‌دهند، اگر با این مراتب انجام شود، قطعاً به نتایج دلخواه می‌انجامد و هر مرحله‌ای از مراحل اعتماد به نفس، مقدمه‌ای برای مراحل بالاتر خواهد بود.

 


خروج