صفحه اصلیپروندهگشت و گذارطلاب جوانسیره برزگانخشت اولارتباط با سردبیردرباره مانظر سنجی چند رسانه ای
   

جدیدترین مطالب

پربازدیدترین مطالب

جدیدترین هاپربازدیدها



با طلاب جوان, گشت و گذار    شماره خبر: ٣٣٣١١٤     ٠٧:٢٥ - 1392/10/07     ارسال به دوستان       نسخه چاپي


  

  بازخوانی یک رویش 


  این مصاحبه با حجت‌الاسلام مروجی طبسی از برگزیدگان جشنواره علّامه حلّی است. در این مصاحبه ایشان به سابقه و سیر علمی خود اشاره دارد و اینکه چگونه مراحل تحصیلی را پشت سر گذاشته و اکنون یکی از محققین جوان حوزه است. کتابهای خودشان را معرفی می‌کنند و در ضمن بیان تمامی این مسائل نیم نگاهی به نظام موجود حوزه، هویت طلبگی و مشکلات امروز حوزه و طلاب دارند اگر طالب شنیدن سخنان ایشان هستید این بخش را بخوانید. 

 

در گفت­وگو با حجت­الاسلام و المسلمین محمد محسن مروجی طبسی، برگزیده جشنواره اول و دوم علامه حلی (ره)

 

اشاره

محمد محسن طبسی، جوان 28 ساله‌ای است که از سال سال حوزه خود را به سایه‌سار مهربان قلم سپرده و تاکنون 47 ردّ ماندگار از خود بر جای گذاشته است.او علیرغم سنّ جوانش، ظاهر افتاده‌ای دارد که بعید می‌دانم از آثار سورۀ هود باشد! طبسی توفیق تحصیل، تألیف و تدریس را همزمان داشته و همۀ آنها را مدیون هنر، همّت و تلاش فردی خود می‌داند. او به شدّت از شعار و کلیشه دوری جُسته و واقع‌گرایی را سرلوحۀ سنجش خود از هویّت، طلبگی و سیستم قرار داده است.نشستن پای صحبت یک آیت‌الله‌زاده‌ای که خودش را فرزند هنر می‌داند و در جشنواره اولو دوم علامه حلّی حائز رتبه گردیده باید جالب باشد.

 

رهنامه :لطفاً خودتان را معرفی کنید.

مروجی طبسی:بنده محمد محسن مروجی طبسی، معروف به طبسی هستم و در تاریخ 1/11/1360 در قم به دنیا آمدم. از قدیم خانواده ما اهل علم بودند و بنده نیز در چنین محیطی پرورش یافتم. پدر بنده آیت‌الله نجم‌الدّینطبسی هستند که برای اهل فضل و علم، نام آشنایی است.

رهنامه :پس جناب­عالی آیت الله زاده­اید! چه حسی دارید که پسر آیت الله هستید؟

حسی ندارم، چون در این راه سعی کردم آقا زاده نباشم! و فرزند هنر و تلاش خود باشم

فرزند هنر باش، نه فرزند پدر

فرزند هنر زنده کند نام پدر

از ابتدا کوشیدم نان از نام پدر یا پدربزرگم نخورم. مثلی هست که می­گوید: کوزه­گر از کوزه شکسته آب می­خورد. البته این حرف حمل بر تکبر و خودستایی نشود. قطعاً راهنمایی­ها و رهنمودهای ایشان برای من راه­گشا بوده، ولی من از نظر فکری و علمی، مستقل بودم.

رهنامه :از روند تحصیلی و سیر درسی­تان بگویید.

مروجی طبسی:بنده تا پایان دوره راهنمایی درس خواندم. البته مدرک سیکلم را در مدرسه ایرانی­های لبنان گرفتم. چند سال به خاطر اشتغالات پدرم در لبنان بودیم. به ایران که برگشتیم، در امتحان ورودی حوزه شرکت کردم و در سال 74 وارد حوزه علمیه قم شدم. دو سال اول، در مدرسه علمیه عترت آل محمد (ص) بودم و از سال سوم تا سال هشتم در مدرسه علمیه شهیدین مشغول به تحصیل شدم. در کنار تحصیل رسائل و مکاسب، در سال 1384 در رشته دین­ شناسی (دوره کارشناسی) در مؤسسه آموزشی­ ـ پژوهشی امام خمینی (ره) به تحصیل پرداختم. در کنار این فعالیت­ها، از سال 1383 در مرکز تخصصی تربیت محقق مذاهب اسلامی نیز مشغول تحصیل هستم.

در این مرکز، در کنار کارهای آموزشی، درباره مسائل اختلافی بین مذاهب اسلامی نیز به پژوهش پرداختم و بعد از فارغ­التحصیلی، تدریس نیز می­کنم و به فعالیت­های پژوهشی در این مرکز می­پردازم.

پس از پایان دوره کارشناسی مؤسسه امام خمینی  (ره)، در آزمون سراسری کارشناسی ارشد دانشگاه­ها شرکت کردم و هم اکنون در رشته مطالعات تاریخ تشیع در دانشگاه ادیان و مذاهب، مشغول به تحصیل هستم. ضمن آن­که در دروس خارج فقه و اصول نیز به طور مرتب شرکت می­کنم.

رهنامه :با روندی که برای تحصیلات خود برشمردید، به نظر می­رسد روندی عادی را طی کردید، نه روندی جهشی. در این صورت، عامل این همه توفیقات چه بوده است؟

مروجی طبسی:بنده به این شعر خیلی اعتقاد دارم:

رهرو آن نیست که گه تند و گهی خسته رود           

رهرو آن است که آهسته و پیوسته رود

سعی کردم بر اساس این شیوه، آهسته و پیوسته حرکت کنم. وقتی بنده خودم را ارزیابی می­کنم، از نظر نبوغ و استعداد متوسط هستم، اما به لطف خدا، همت و تلاش و پشتکارم خوب بوده است. رمز موفقیت بنده به خاطر پشتکارم است. البته در این مسیر سعی کردم مغرور نشوم. بنده در اواسط کار چوب غرور را خوردم، ولی متنبه شده و خودم را اصلاح کردم. شهرت لذتی دارد که اگر در آن غرق و مرعوب شوید، شما را زمین می­زند.

بنده روش لاک­پشتی را الگوی مناسبی برای بیشتر طلبه­­ها می­دانم. در دوره راهنمایی به دلیل ضعفی که در برخی دروس مثل ریاضی داشتم، کاملاً از رشد خودم ناامید شده بودم. یک نکته را باید چند بار می­خواندم تا یاد می­گرفتم و معلم­ها فرصت تکرار مطالب را نداشتند. بر اساس یک فرهنگ غلط، ملاک ارزیابی دانش­آموز خوب، موفقیت در این دروس محسوب می­شد. به خاطر همین بنده دچار سرخوردگی شدم. البته در خیلی مسائل استعداد داشتم، تا این­که خداوند مرا با حوزه آشنا کرد و در این مسیر استعدادهایم شکوفا شد.

رهنامه:شما سن کمی داشتید که وارد حوزه علمیه شدید. در آن سال­ها خیلی مشکل بود که کسی خودش به تنهایی راه درست و منطقی را تشخیص بدهد. آیا کسی شما را در این مسیر کمک کرد یا این­که شرایط و جبر محیطی شما را به این راه کشاند؟

مروجی طبسی: یکی از دلایل انتخابم، بر اثر محیط بود. به هر حال من از فضای مدارس رسمی دلزده شدم و با شجاعت بیان می­کنم که ورود من به حوزه ابتدائاً، از روی علاقه و عشق و حرف­های کلیشه­ای مثل این که می­خواستم سرباز امام زمان(عج) باشم نبود ، ولی نگاه منفی هم نداشتم و به جهت ذهنیت مثبتی که از پدربزرگ و پدر خودم داشتم، به حوزه علاقه­مند بودم. البته خانواده هم در انتخاب این مسیر نقش داشت، ولی هیچ­وقت پدرم نفیاً و اثباتاً در این باره چیزی به من نگفت. خودم کارهایم را انجام دادم و با این­که ایشان در حوزه و مرکز مدیریت جایگاهی دارند، ولی در این زمینه، سفارشی یا راهنمایی­ای نکردند و به بنده برای انتخاب مسیر، آزادی کامل دادند. البته در حال حاضر ایشان پدر، استاد و دوست بنده هستند و رابطۀ دوستی ما بر روابط پدری و استادی اولویت دارد.

رهنامه :با این روندی که برای تحصیلاتتان برشمردید، دنبال دست یافتن به چه تخصصی در حوزه هستید؟ علوم مرتبط با رشته تخصصی شما چیست؟

مروجی طبسی:تخصص من مذاهب اسلامی است. حال چه در بحث تاریخی و چه بحث حدیث و یا تفسیر. البته همه این‌ها با محوریت اهل بیت(ع) است. بنده نمی­خواهم تنها مذهب شناس باشم، بلکه درصدد اثبات حقانیت آموزه­های اهل بیت(ع) هستم. تاریخ و تفسیر و حدیث، علوم مرتبط با تخصص ماست که به همه آن­ها پرداخته می­شود.

رهنامه:شما از فعالان حوزه پژوهشی نیز به شمار می­آیید. از چه زمانی وارد بحث پژوهشی شدید و از این واژه چه تعریفی دارید؟

مروجی طبسی:بنده فلسفه­ای در زندگی خودم دارم که شامل همه مسائل زندگی آموزشی، پژوهشی، تبلیغ و غیره می­شود. من می­گویم انسان باید خودش را داخل معرکه و کار بیندازد تا ترسش بریزد و بعد از آن به صورت اصولی کار کند. بنده در بحث پژوهش نیز آگاهی کامل نداشتم. به این صورت که تعریفی از پژوهش داشته و پارامترهای آن را تشخیص داده باشم، چون معتقدم پرداختن ابتدایی به این مباحث، سبب ایستایی و سکون می­شود.

فعالیت پژوهشی من، از سال سوم حوزه در مدرسه علمیه شهیدین آغاز شد. البته پژوهش سالانه در آن مدرسه جزو برنامه آموزشی بود، ولی بنده کاری به اجبار نداشتم و از سال 76 شروع به نوشتن کردم.

اولین کار من، مقاله­ای به نام «خدیجه، مادر امت» بود که در مجله کوثر به چاپ رسید و مایه دل­گرمی و تشویق من شد. مقاله بنده را هیأت تحریریه­ای قوی خواند و تأیید کرد که استاد جواد محدثی و محمود مهدی­پور جزو اعضای آن بودند.

در همان سال دو مقاله دیگر به نام­های «روزنه­های امید در عصر غیبت» و «یهود از دیدگاه قرآن و تاریخ» در همان مجله چاپ شد. بعد از آن به طور جدی مقاله­نویسی را شروع کردم و کار «پیامبران ناشناخته در قرآن» به صورت سلسله مقاله در شماره­های پی در پی، در مجله کوثر و دیگر نشریه­ها به چاپ رسید.

بنده در حوزه نشر کتاب هم وارد شدم. محصول سیزده سال کار پژوهشی، پنج کتاب و بیش از چهل مقاله است.

رهنامه :لطفاً درباره نخستین کتاب­تان توضیح بدهید؟

مروجی طبسی:کتاب «اولین یار پیامبر کیست؟»، ثمره علمی همایشی بود که در مدرسه شهیدین برگزار شد. سالی که مقام معظم رهبری آن را سال امام علی (ع) نام­گذاری کردند، مدرسه همایشی با نام «علی (ع)، امام قرن­ها» برگزار کرد که بنده در آن همایش شرکت کردم و رتبه اول را به دست آوردم. بعد از آن مقداری به جوانب مختلف مقاله پرداختم و آن را به صورت کتاب چاپ کردم.

 بنده در پژوهش­هایم دنبال موضوعاتی بودم که مشکلی را حل کند. ضمن آن­که بیشتر موضوعات مورد توجه من با گرایش مسائل اختلافی بین شیعه و سنی بود.

رهنامه :نکته قابل توجه همین است. شما بر چه اساسی به دنبال این کارها ­رفتید؟ بر چه مبنایی موضوع را انتخاب کردید؟ آیا درگیر پرسشی می­شدید یا این­که می­خواستید کاری انجام داده باشید؟

مروجی طبسی:مبنای من در انتخاب موضوع­ها، نیازها و خلأها در حوزه مسائل بین مذهبی است. برای نمونه، بین شیعه و سنی مسأله­ای حل نشده است یا این­که حل شده، ولی باید روش دیگری برای حل مسأله ارائه شود یا این­که کم­کاری­هایی درباره موضوع وجود دارد و نیازمند بررسی دوباره است.

رهنامه:این روزها ریزش­ها و رویش­ها، جزو مباحث متعارف جامعه به شمار می­آید. شما کتابی با عنوان «بازخوانی یک ریزش» دارید. موضوع این کتاب چیست؟

مروجی طبسی:«بازخوانی یک ریزش»، عنوان دومین کتاب بنده است که درباره زندگی سعد بن أبی وقاص از صحابه پیامبر اسلام (ص) و امیرالمؤمنین (ع) است.

ایشان جزو یکی از ریزش­های حکومت حضرت علی (ع) بود و در زمان پیامبر اسلام (ص) سابقه خوبی داشت، ولی با حضرت امیر (ع) سازگاری نداشت. عبارتی امیرالمؤمنین (ع) در خطبه شقشقیه درباره سعد بن أبی وقاص دارد که شرح آن عبارت، سبب نوشتن این کتاب شد.

مناسبت نگارش کتاب، همایشی بود که در دومین سال موسوم به امام علی (ع) در مدرسه شهیدین برگزار شد و بنده مقاله­ای نوشتم که از دل آن این کتاب بیرون آمد. این کتاب 288 صفحه است و مرحوم حضرت آیت الله معرفت برای آن تقریظی نوشتند.

کتاب سوم بنده با عنوان «محمد بن مسلم، مُحیی سنت نبویه» به زبان عربی است. انگیزه نگارش آن، وجود شبهات وهابیت است. آن­ها می­گویند: شما شیعیان در کتاب­هایتان، احادیثی در مذمت بهترین اصحاب حدیث­تان دارید. امام صادق (ع) در مذمت این افراد حدیث فرموده است. پس شما به چه اجازه­ای از آن­ها حدیث نقل می­کنید؟ اهل سنت در این زمینه کتاب «رجال الشیعه فی المیزان» را نوشته و براساس آن اصحاب حدیث شیعه را تخطئه کرده­اند.

بنده در کتاب خودم بر اساس مبانی شیعه این روایات را بررسی کردم و به آن پاسخ دادم.

کتاب­های دیگرم، یکی با عنوان «امام رضا (ع) به روایت اهل سنت» در جشنواره اول علامه حلی برگزیده ویژه شد و دیگری با عنوان «حدیث سلسلة الذهب از دیدگاه اهل سنت» در جشنواره دوم رتبه آورد. کتاب­های دیگری نیز در دست تألیف دارم.

 رهنامه:کتاب­ مثل فرزند انسان به شمار می­آید و ممکن است یکی از کتاب­هایتان را بیشتر دوست داشته باشید. شما به عنوان پدیدآورنده این آثار، کدامیک از ثمرات خود را بیشتر دوست دارید؟

مروجی طبسی:من همه آثارم را دوست دارم، اما کتاب «امام رضا (ع) به روایت اهل سنت» چیز دیگری است و نور چشم به شمار می­آید. سال گذشته هنوز این کتاب به چاپ نرسیده بود که در جشنواره رتبه آورد. این کتاب نقطه عطفی در زندگی علمی من بود و برکات مادی و معنوی بسیاری برای بنده داشت. معلوم می­شود آقا امام رضا (ع) عنایت داشتند. ضمن آن­که کتاب «حدیث سلسله­الذهب به روایت اهل سنت» نیز از دل این کتاب بیرون آمد.

رهنامه :برای ارتباط برقرار کردن و آشتی بین طلاب و مقوله پژوهش، چه راه­کارهایی را پیشنهاد می­کنید؟ آیا سیاست­های دستوری کفایت می­کند یا این­که باید بسترسازی فرهنگی صورت گیرد؟

مروجی طبسی:این پرسش به پاسخی تخصصی نیاز دارد و نمی­شود به صورت کلی به آن پاسخ داد. در این باره باید در چند حوزه فعالیت کرد. متأسفانه طلبه­ها فکر می­کنند آموزش جدا از پژوهش است. این تفکیک نادرست است. آموزش با پژوهش همراه است. این­که چرا تاکنون راه­کار عملیاتی کردن آن را کشف نکردیم، سخن دیگری است.

اگر این اندیشه اصلاح شود، دیگر به سیاست­های دستوری نیازی نیست، چرا که در خیلی موارد راه­اندازی نهاد و ابلاغ دستور، اگر زیان­بار نباشد، دست­کم سودمند نیست و جلوی زایش­های علمی را می­گیرد.

رهنامه :جناب­عالی که بر اساس سیاست­های رسمی و دستوری در مدرسه شهیدین و ارائه پژوهش سالانه به صورت اجباری، شکوفا شدید. پس چطور با این سیاست‌ها مخالف هستید؟

مروجی طبسی:بله. اصل مسأله مهم است، ولی این­که از چه دوره­ای باید این سیاست­ها را آغاز کنیم، باید بررسی شود. اگر از ابتدای طلبگی، دستور باشد، این نوع دستور و تحکم زیان­بار خواهد بود.

باز تأکید می­کنم حل این مسأله به یکی انگاشتن پژوهش و آموزش است و باید سیاست­ها و برنامه­ها بر این اساس تنظیم شود.

ما باید ابتدا بر اساس معنای لغوی تحقیق جلو برویم تا به آن معنای اصطلاحی و آکادمیک برسیم. با روش پلکانی و تدریجی می­توانیم به این قله دست پیدا کنیم. نباید در اول راه، طلبه­ها به پژوهش حداکثری بپردازند. باید از حداقل­ها و نقطه صفر شروع کنند. برای نمونه طلبه­ها در سال اول صرف ساده می­خوانند. اگر استادی ایده عینیت آموزش و پژوهش را داشته باشد، بعد از پایان هر درس طلبه­ها را به کتاب­های دیگری درباره همان موضوع درسی سوق می­دهد تا طلبه­ها آرای دیگران را هم ببیند و قدرت تحلیل­شان تقویت شود. اگر به این صورت باشد، طلبه پس از سه سال خواندن ادبیات، با منابع صرف و نحو آشنا می­شود. همین حداقل­ها در رساندن شخص به پژوهش حداکثری و تولید علم، اثرگذار است.

معاونت پژوهش باید این مسأله را با معاونت آموزش حل کند که آموزش و پژوهش یکی است. هر چند تشکیلات، ساختمان­ها و نام­شان دو تاست.

رهنامه : در حال حاضر به چه فعالیت‌هایی مشغول هستید؟

مروجی طبسی: بنده در حال حاضر علاوه بر تحصیل در دورۀ درس خارج فقه و اصول و تألیف کتاب و مقاله، به تدریس در دروس رشته تخصصی خودم مشغول هستم. مؤسسۀ آموزشی ـ پژوهشی مذاهب اسلامی، مرکز تخصصی تربیت محقق مذاهب اسلامی در قم و دانشگاه امام صادق (ع) در تهران از مراکزی هستند که بنده در آنها مشغول به تدریس هستم. به فعالیت‌های جانبی مرتبط مثل تشکیل کُرسی‌های نقد مذاهب نوظهور در مدارس و مراکز علمی و مساجد نیز می‌پردازم.

رهنامه:شما که طلبه موفقی هستید، چه تعریفی از ریشه و هویت طلبگی دارید؟

مروجی طبسی:پرسش مشکلی است. من از نگاه دیگری مسأله را مطرح و مشکل را بیان می­کنم تا شاید از لابه­لای آن به پاسخ مناسبی دست یابیم. ببینید در حال حاضر در میان طلبه­های حوزه علمیه، احساس بی­هویتی حاکم است. طلبه­ها در سال‌های اول حوزه شور و شوق بسیاری دارند. اصلاً متوجه این قضیه نیستند، ولی کم­کم وارد یک کمای فکری می­شوند و مدام از خود می­پرسند من کجا هستم؟ قرار است چه­کاره شوم؟ چرا باید این لباس را بپوشم و... . در این گیرودار گروهی از حوزه جدا می­شوند و به محیط­های دیگر آموزشی، مثل دانشگاه می­روند و بعضی به کل با مراکز علمی قطع رابطه می­کنند و مشغول کار می­شوند. برخی نیز با ابهامات ذهنی خود به امید گشایشی در حوزه می­مانند و برخی نیز در مراکز تخصصی حوزه جذب می­شوند.

با ایده­ای که بنده دارم، می­توان به هویت رسید. از نظر من، هویت دو معنا دارد: هویت ثابت و هویت متغیر. در زمینه هویت ثابت، طلبه کسی است که خودش را با دستورهای امام زمانش وفق می­دهد، کسی که با دیدن او، یاد خدا و پیغمبر می­افتند. این هویت ثابتی است که برای طلبه می­توان ترسیم کرد، ولی هویت متغیر، با درس و تحصیلات طلبه پیوند می­خورد. به این صورت که بعد از پایان پایه ششم، یک ارزیابی و استعدادسنجی درباره فرد صورت گیرد. کسی که در فقه استعداد دارد، در آن مسیر حرکت و خودش را پیدا کند و کسی که در تفسیر استعداد دارد، در مسیر تفسیر قدم بگذارد. اگر استعداد شخص، معیّن و در آن مسیر هدایت شد، بعد از چند سال به او مدرک کارشناسی ارشد داده شود تا در مرکزی علمی و مرتبط، تدریس کند.

رهنامه :شما هویت طلبگی را با داشتن شغل پیوند می­زنید؟

مروجی طبسی:نه. من هویت را با هدف پیوند می­زنم، یعنی وقتی هدف فرد روشن شود و بداند در آخر چه­کاره می­شود، می­تواند جایگاهاش را در مسیر حوزه پیدا کند.

رهنامه پژوهش:دریافت بنده این است که شما هویت را با تخصص و مهارتی که نتیجه آن داشتن شغل مناسب با تخصص شخص است، گره می­زنید.

مروجی طبسی:نه، بنده این موارد را برای نمونه بیان کردم. چیزی که بنده از هویت مد نظر دارم، روشن شدن جایگاه شخص است. این­که من بدانم در نظام علمی کشور، چه­کاره هستم و چه دردی را می­خواهم درمان کنم، سازوکارش این است که هدف را بشناسم. باید ببینیم فلان مرکز آموزشی چه برنامه­ریزی­هایی برای رسیدن به هدف انجام داده و من باید چه مراحلی را طی کنم تا مثلاً در آخر محقق تاریخ بشوم و در صورت تخصص در حوزه تاریخ، به چه دردی می­خورم و استفاده­هایی که از من و علم من می­شود نیز مشخص شود.

البته باید به این پرسش شما، بزرگان و متولیان امر پاسخ­ بدهند که چنین ساختاری را پدید آوردند. پاسخ­های کلی از قبیل این­که می­خواهیم قله­ها را فتح و جهان را با مکتب اسلام آشنا کنیم، قانع کننده نیست. این حرف­های کلی چه معنایی دارد؟ متولیان باید تمام داشته­ها و نیازها را مشخص کنند و کمیت نیروهای انسانی، در هر گرایش و رشته­ای معیّن شود. اگر نظم و تشکیلاتی باشد، به راحتی این پرسش­ها پاسخ داده می­شود و شخص می­تواند هویت خودش را بفهمد.

مثالی درباره نظام آموزشی رقیب بزنم. هیچ­وقت دانشجو  احساس بی­هویّتی نمی­کند، چرا که می­داند با طی این دوره آموزشی در این نظام چه جایگاهی دارد. جایگاهش تعریف شده و می­داند به چه دردی می­خورد، ولی من طلبه چی؟ همه کاره و هیچ کاره هستم. همه از من توقع دارند به همه چیز پاسخ بدهم. وقتی هم که می­خواهم در جایی صحبت کنم، می­گویند: تو که متخصص نیستی. بالأخره من چه­کاره هستم؟ مشخص نیست.

در قدیم هویت­ها مشخص بود. معلوم بود فلان طلبه به درد نماز جماعت، اداره مسجد یا آموزش می­خورد. اگر این روش نهادینه می­شد و به تناسب جلو می­رفتیم، به هر جهت هویتی مفروض بود، نه مثل الآن که دچار بحران هستیم.

رهنامه :بنده هم با جناب­عالی در این باره موافق هستم که  قبل از انقلاب، کارکرد طلبه مشخص بود، ولی بعد از انقلاب و برقراری حکومت اسلامی با انبوه مطالبات مواجه شدیم و برای هیچ­کدام هم آمادگی نداشتیم و این مطلب حوزه را با بحران مواجه کرد.

مروجی طبسی: بله، موافق هستم. البته سی سال از این قضیه گذشته است و بعضی مسئولان خواب­اند. پرسش این­ است که آقایان برای رفع مشکل، چه کردند؟

رهنامه : مشکل این است که نیازهای جدید هم جزو وظایف حوزه است و باید پاسخ داده شود ولی هنوز این نیازها درک نشده است.

مروجی طبسی: به نظر بنده مقام معظم رهبری تنها کسی بودند که این درک را داشتند و نسبت به این مسائل در مقاطع مختلف هشدار دادند، ولی کارشکنی­هایی شد و نگذاشتند ایشان آن هدف­ها را دنبال کنند، یعنی تفکرات و منویات ایشان به اندازه یک ایده و نظر هم دنبال نشد.

در دیداری که ایشان چند سال پیش با نخبگان روحانی داشتند، وقتی یکی از مهمان­ها، از انجمن­های علمی که در حوزه راه افتاده گزارش داد، معظم له با تعجب اظهار بی­اطلاعی کردند. معلوم می­شود حلقه گمشده­ای کارشکنی می­کند و نمی­گذارد تحولات انجام شود.

 

رهنامه:از این وادی دردناک بگذریم. شما همراه با درس­های رسمی حوزه، درس­های تخصصی را هم گذراندید. چگونه بین این دو طیف آموزشی توانستید توافق حاصل کنید؟

مروجی طبسی: البته این مطلب هم به مسأله هویت برمی­گردد. بنده به این دو گروه درسی به طور هم­زمان می­پرداختم، ولی واقعیت این است که درس­های رسمی حوزه را برای رفع تکلیف می­خواندم. البته با نمرات بالا قبول و چند سال هم طلبه ممتاز شدم، اما هیچ رغبتی نداشتم، چون هدف از تحصیل برایم روشن و شفاف نبود. مثلاً در کفایه بحث مشتق را که می‌خواندیم، در انتهای بحث بیان می­شد: «لا ثمره لهذا البحث». این همه وقت ما صرف شود و در آخر هم لاثمره لهذا البحث؟ بالاخره هدف ما از این مطالعات چیست؟ اگر ثمره­ای ندارد، چرا باید خوانده شود؟ همه این­ موردها دست به دست هم داد تا ما بیشتر نبود هویت را احساس کنیم.

بنابراین، دروس رسمی حوزه در سطوح بالا از باب رفع تکلیف بود. وقتی وارد درس تخصصی شدم، تازه احساس هویت کردم، گویی تازه متولد شدم.

 برخی از هم دوره­ای­های ما که وارد مرکز تخصصی آیت الله فاضل می­شدند، می­گفتند: «اگر کسی از ما بپرسد چند سال است که وارد حوزه­ شد­ه­ای، می­گویم: یک سال!» این سخن یک ناسزای علمی به سیستم است، یعنی ثمره کار و ورودی و خروجی شما معلوم نیست. البته بنده خیلی وقت­ها نسبت به روند فعلی حوزه سکوت می­کردم و حرفی نمی­زدم چون لاثمرۀ لهذا البحث.

به هر حال بنده با این نگاه توانستم خودم را نگه دارم و توازنی بین درس­های مؤسسه و درس­های حوزه ایجاد کنم.

رهنامه:با این وصف، شما همه نارسایی­ها را از چشم مسئولان می­دانید، پس سهم طلبه­ها چه می­شود؟

مروجی طبسی:آقای قرائتی می­گفت: «اگر من قرائتی می­خواستم با این سیستم جلو بروم، قرائتی نمی­شدم». البته طلاب هم وظیفه­ای دارند. وظیفه مسؤولین این است که این وضعیت را اصلاح کنند، ولی تکلیف من این نیست که منتظر اصلاح آن­ها باشم. من باید کار خودم را انجام بدهم. بنده اگر می­خواستم معطل سیستم باشم، شاید از حوزه بیرون می­رفتم، ولی به وظیفه خودم عمل کردم. اگر سیستم چیزی نگیرد، چیزی به انسان نمی­دهد. اگر نگوییم این مدیریت آقایان زیان­بار است، قطعاً مفید هم نیست.

رهنامه:از سویی جناب­عالی به وضعیت کنونی حوزه انتقاد دارید و از سوی دیگر در برخی اظهارات و مصاحبه­های خود به سنت سلف تکیه می­کنید. به نظر شما این دو مطلب تناقض ندارد؟ چرا که حوزه در مسیر سنت­های گذشته حرکت می­کند و شما این حوزه را برنمی­تابید.

مروجی طبسی:بحث ما درباره سیستم حوزه و مرکز مدیریت است. مراجع تقلیدی که میراث گذشته ما هستند، این سیستم را تأیید نمی­کنند، چرا که نه سنتی محض است و نه جدید، ولی تأکید من بر سنت سلف درباره روش تحقیق است. ما باید ببینیم آن­ها نسبت به آموزش چه می­کردند. در روش آن­ها آموزش و پژوهش عینیت داشت. بر اساس همین نگاه بود که استاد، دو شاگرد بیشتر نداشت، اما آن دو نفر به اندازه صد نفر کارآمد و مؤثر بودند، چرا که با این روش پیش می­رفتند.

ما اگر همان روش سنتی را با قالب­های امروزی احیا و سازوکارهای جدیدی برایش ترسیم کنیم، می­توانیم کار را پیش ببریم. این در حالی است که سیستم کنونی حوزه، نه جدید است و نه سنتی. در ساختار سنتی حوزه، دانش­هایی چون ریاضیات، نجوم و طب و... تدریس می­شد، ولی در حال حاضر فقط به فقه و اصول پرداخته می­شود، آن هم فقط رسائل و مکاسب و کفایه. عملاً حوزه علمیه ما یک حوزه مکاسب و رسائل پرور است که با خواندن آن­ها کسی فقیه نمی­شود، یعنی یک مضغه علقه ناقص است که به حد جنین هم نمی­رسد. اگر هم بچه‌ای به دنیا بیاید یک بچه ناقص الخلقه است. اصلاً ساختار فعلی حوزه، سنتی نیست، از این رو، فکر نمی­کنم تناقضی بین این دو موضع باشد.

رهنامه:آیا بازگشت به سنت، در دنیای سرعت که اگر امروز اطلاعاتی را دریافت نکنیم، فردا کهنه می­شود، سازگار است؟

مروجی طبسی:منافاتی ندارد. ما در روش­ها به دنیای جدید و بهره­مندی از تکنولوژی­های آن مراجعه می­کنیم تا روش عینیت بخشیدن به آموزش و پژوهش را اجرا کنیم. به اصل مسأله نباید دست بخورد، ولی روش آن می­تواند امروزی و جدید باشد. ما اگر بخواهیم کار متقن و با کیفیتی انجام دهیم، نباید از سرعت بترسیم.

باز هم تأکید می­کنم که انسان باید خودش همت کند و منتظر سیستم نباشد. سیستم اگر مضر نباشد، مفید هم نیست.

رهنامه:فکر نمی­کنید این اندیشه که به حوزه کاری نداشته باشیم، با روح آرمان­گرا و تحول خواه طلبه جوان منافات دارد؟

مروجی طبسی:منظور من این است که تکیه و اعتماد ما نباید به سیستم باشد. نباید فکر کنیم که سیستم ما را در رسیدن به علاقه و استعدادمان، کمک می­کند، وگرنه از نظر اداری که باید با حوزه کار داشته باشیم.

رهنامه:با این وصفی که کردید، چه چشم­اندازی برای حوزه ترسیم می­کنید؟

مروجی طبسی:بنده افق معاونت پژوهشی حوزه را روشن می­بینم، چون مدیران این مجموعه و در رأس آن­ها مسئول معاونت نگاه خوبی به مسائل دارند. امیدوارم این بخش رشد خوب و مناسبی داشته باشد، ولی در بخش آموزشی نمی­دانم دنبال چه سیاستی هستند. با توجه به اعتراض­های بسیار طلاب و تحرک نداشتن مسئولان، وضعیتی انفجاری را پیش­بینی می­کنم و با وجود میل برخی، یک تحول جبری حاصل خواهد شد. این بزرگواران با اختیار خود تحول ایجاد نمی­کنند، بلکه لاجرم تحول آن­ها را متحول می­کند.

 


خروج