صفحه اصلیپروندهگشت و گذارطلاب جوانسیره برزگانخشت اولارتباط با سردبیردرباره مانظر سنجی چند رسانه ای
   

جدیدترین مطالب

پربازدیدترین مطالب

جدیدترین هاپربازدیدها



نگاه کلی به علم ادبیات عرب, پرونده    شماره خبر: ٣٢٩٤٤٤     ١٨:١٢ - 1392/08/11     ارسال به دوستان       نسخه چاپي


  

  رسالت حوزه در آموزش ادبیات 


  هدف حوزه های علمیه، فهم دین و ابلاغ آن می باشد از سویی مرکز و محور دین، قرآن و روایت است. برای فهم قرآن و روایات به فهم ظاهری عبارت و فهماندن آن به مردم نیاز است. بنابراین حوزه باید حداقل بتواند افرادی را تربیت کند که ظاهر پیغام خدا را بفهمند و در جهت تفهیم آن به مردم تسلط کافی داشته باشند و برای این کار آشنایی با سبک و سیاق متکلم و با معلول های گفتاری در محیط مخاطب و تسلط بر آن زبان خاص لازم و ضروری می باشد که این امر، رسالت حوزه در آموزش ادبیات را مهم و ضروری می نماید. 

 

عبدالحمید واسطی، دانش آموختة حوزة علمیة مشهد در محضر حضرات آیات: حاج میرزا علی فلسفی، شربیانی و علامه حسینی طهرانی هستند. کتاب‌های «راهنمای تحصیل»، «راهنمای تحقیق»، «راهنمای تدریس»، «نان در اسلام» و «نگرش سیستمی به دین» از ایشان به چاپ رسیده است. ایشان هم‌اکنون مسئول مؤسسة علوم و معارف اسلام در مشهد مقدس هستند.

 

رسالت حوزه در آموزش ادبیات

عبدالحمید واسطی

برای رسیدن به حداقل لازم در آموزش ادبیات، ناگزیریم به این دو پرسش اساسی، پاسخ دهیم:

1. حداقل کارکردی که باید حوزه در ادبیات عرب داشته باشد، چه مقدار است؟ «هدف حداقلی»

2. حداقل ابزار لازم برای وصول به هدف فوق چیست؟ «ابزار حداقلی»

هدف حوزه‌های علمیه، فهم دین و ابلاغ آن است و از سویی نیز، مرکز و محور دین، قرآن و روایات است، اما حداقل فهم قرآن و روایات، فهم معنی ظاهری عبارت و فهماندن آن به مردم است. به دلیل آنکه بسیاری از مسلمانان، عرب‌ زبان نیستند و حتی عرب‌ زبان‌ها نیز برای فهم قرآن به تبیین عالمان نیازمندند، برای تفهیم و تفهّم قرآن و روایات، نیازمند تبیین و ترجمه هستیم. فهم و انتقال مفاهیم از زبانی به زبان دیگر، ترجمه است. در اینجا توجه به این نکته، بسیار مهم است که ترجمه تحت‌اللفظی، قدرت انتقال مفاهیم را ندارد. در صورتی ترجمه موفق است که دست‌کم بتواند حال و هوا و انگیزه متکلّم را برای مخاطب محسوس کند. بنابراین، مقدمات حداقل حوزه باید بتواند افرادی را تربیت کند که ظاهر پیغام خدا را بفهمند و در جهت تفهیم آن، موفق و در صورت نیاز، برای تفهیم قرآن به مردم، ترجمه‌ای اثربخش داشته باشند.

حال که هدف حداقلی روشن شد، باید به پرسش دوم پاسخ بدهیم که حداقل ابزار لازم برای ترجمه‌ای موفق چیست؟ برای ترجمه موفق، آشنایی با سبک و سیاق گفتاری متکلّم و با معلول‌های گفتاری در محیط مخاطب و درباره آن زبان خاص، لازم و ضروری است. وقتی سبک و سیاق گفتاری متکلّم به دست می‌آید که علت گزینش کلمات و جملات و نحوه ترکیب کلمات و جملات را تشخیص دهیم و بفهمیم، چرا از بین کلمات و جملات مشابه، که قدرت انتقال یک معنی خاصی را دارند، کلمه، جمله یا ترکیب خاصی را برگزیده است.

بنابراین، آموزش ادبیات در حوزه‌های علمیه باید روی ادبیات قرآنی و روایی «سبک گفتاری عصر نزول وحی و عصر معصومین» متمرکز شود و در کیفیت آموزش، ایجاد مهارت ترجمه اثربخش و موفق را هدف قرار دهد. پس آنچه مهم است و همه به ضرورت آن باور دارند، ضرورت فهم منابع و متون دین است، ولی برای رسیدن به این هدف ،ناگزیر از توجه به متون آموزشی، محتوای آموزش و روش آموزش وسطح فهمی که مقصود آموزش است، هستیم و در هر چهار مورد اختلاف نظر وجود دارد. بنابراین، برای شفاف‌سازی هدف و سنجش‌پذیر شدن آن، به شفاف کردن مقصود در چهار محور یادشده، نیاز داریم.

سطح متون در دوره تحصیل در حوزه حداقل مورد توافق در متونی که فهم آنها ضروری دیده شده است، عبارتند از: آیات الاحکام، روایات فقهی مربوط به واجبات و محرّمات، و متون فقهی توضیحی. فارغ از نقد و تحلیل این گونه تفکر و نتایج تأسف‌باری که در جامعه شیعه به جای گذاشت، گمان می‌رود صاحب‌نظران آشنا با وضعیت عمومی جامعه و بحران‌های آن، بر اصلاح متون به این شرح توافق کنند:

1. حداقل نیاز طلبه، فهم تمام قرآن است. از این رو، باید به آیات قرآن و مجموعه نگرش‌ها، فرهنگ‌سازی‌ها و قوانین موجود در قرآن مسلط شود و به آیات‌الاحکام بسنده نشود.

2. حداقل نیاز طلبه فهم تمام گفتارهای صادر از معصوم است. او باید تمام این گفتارها را از سطح گفتاری سؤال و جواب‌های عمومی گرفته تا عبارات بلاغی نهج‌البلاغه، خوب بداند و نباید به روایات فقهی اکتفا شود.

3. سطح فهم، برای فهم و یادگیری 5 سطح مورد توافق صاحب‌نظران آموزشی است.

سطح فهم و یادگیری

نمادهای سنجش و ارزیابی

تصور اولیه (سطح حافظه‌ای)

بتواند تعریف کند، تشخیص دهد، به یاد بیاورد و تمیز دهد.

فهم اولیه (سطح ادراکی)

بتواند نتیجه بگیرد، تفکیک کند، به بیان خود ارائه نماید، دوباره تنظیم و منتقل کند، ترجمه کند.

فهم کاربردی (سطح کاربرد)

بتواند بهره ببرد، طراحی و طبقه‌بندی کند، تعمیم دهد، سازمان دهد، رابطه برقرار کند.

فهم تحلیلی (سطح تحلیل)

بتواند تحلیل کند، مقایسه کند، کشف کند، تنظیم کند، تجزیه کند، تولید کند، تألیف نماید، تحقیق کند.

فهم استدلالی (سطح ارزشیابی)

بتواند نقد کند، استدلال کند، تصمیم بگیرد، قضاوت و ارزیابی کند، نتیجه بگیرد.

 

 

با توجه به اینکه فهم عبارات متون دینی و انتقال مفاهیم آنها به دیگران، حداقل انتظار از حوزه‌های علمیه بوده و هست، پس سطح فهم متون حوزوی باید حداقل سطح دوم از سطوح فهم و یادگیری را تأمین کند؛ یعنی یک طلبه باید بتواند مفاهیم قرآن و روایات را بازگو و منتقل سازد و قابل درک برای دیگران نماید و ترجمه کند. منظور از انتقال مفهوم، ملموس کردن مقصود متن و انتقال ادراک متکلم به مخاطب است، به گونه‌ای که مقصود متکلّم روشن شود. پس حداقل سطح فهم لازم، فهمی است که زمینه ترجمه موفق متن را فراهم آورد و با معادل‌گذاری الفاظ، مقصود متکلم را منتقل کند.

3. محتوای آموزش، با توجه به اینکه محتوای آموزش باید تأمین‌کننده اهداف برنامه باشد و هدف حداقلی در حوزه رسیدن به قابلیت فهم متن و ترجمه موفق آن بود، پس باید محتوا متناسب با این هدف باشد؛ یعنی محتوایی که بتواند طلبه ادبیات‌خوان را به سطح ترجمه موفق برساند. برای رسیدن به این سطح از آموزش، محتوای آموزش باید توانایی ایجاد قابلیت‌های زیر را داشته باشد:

الف) تشخیص انگیزه انتخاب یک کلمه خاص از بین کلمات مشابه؛

ب) تشخیص انگیزه انتخاب یک ترکیب خاص از بین ترکیبات مشابه؛

ج) تشخیص انگیزه انتخاب یک ارتباط خاص بین جملات از میان ارتباطات مشابه؛

د) انتخاب مناسب‌ترین معادل «از زبان مقصد» از بین موارد قابل جایگزین.

این قابلیت‌ها نیازمند کتاب‌ها و واحدهای درسی است تا هر کدام بخشی از این توانایی را در طلبه ایجاد کنند.

زبان‌شناسی عمومی، فقه اللغه و لغت‌شناسی، صرف تطبیقی، نحو تطبیقی و مکاتب نحوی، بلاغت تطبیقی، نقد ادبی، تاریخ ادب عربی دوره فصاحت و بلاغت ادبیات فارسی تطبیقی، عروض و قافیه و شعر تطبیقی، کارگاه ترجمه و فن ترجمه و کارگاه مکالمه، برای رسیدن به این قابلیت‌ها لازم است. هر کدام از این محتواهای آموزشی هدفی را دنبال می‌کنند.

هدف از زبان‌شناسی عمومی، شناخت اصول حاکم بر زبان و فرآیند تولید و بازیافت زبان، هم از جهت صوتی و هم از جهت معنایی است.

هدف فقه‌اللغه و لغت‌شناسی تشخیص فرق بین ریشه‌های متشابه المعنی و فرق بین لهجه‌هاست. مثلاً با این دانش، تفاوت شک و ریب قابل تشخیص است.

هدف صرف تطبیقی، تشخیص فرق بین وزن‌ها در زمینه‌های متشابه المعنی است. مثلاً تفاوت «اسطاعوا» و «استطاعوا»، از جهت صیغه و معنا روشن می‌شود.

هدف نحو تطبیقی، تشخیص فرق بین ترکیبات در زمینه‌های متشابه‌المعنی است. مثلاً کلمه بیوتاً در «و تنحتون الجبال بیوتاً» می‌تواند حال یا تمییز باشد. با نحو تطبیقی، فرق معنایی این دو ترکیب روشن می‌شود.

  . مثلاً فرق معنایی عبارت «حتی اذا جاءوها فتحت ابوابها» با عبارت «حتی اذا جاءوها و فتحت ابوابها» روشن می‌شود.

هدف فقه ادبی، تشخیص تفاوت اسلوب‌های گفتاری و ایجاد قدرت تفسیر متن است. مثلاً می‌توان با محور قرار دادن شعر یا متنی، مقصود متکلّم را بررسی کرد و دریافت که آیا متکلّم در انتقال مقصود خود موفق بوده است؟

هدف بررسی تاریخ ادب عربی در دوره فصاحت و بلاغتِ «50 سال قبل از اسلام تا 150 سال بعد از اسلام»، تشخیص کاربرد اسلوب‌های گوناگون گفتاری و پی‌گیری تحولات آنهاست. مثلاً تحول نثر عرب جاهلی به نثر قرآنی در مثال‌هایی مثل «القتل انفی للقتل و لکم فی القصاص حیوه» بررسی می‌شود.

هدف ادبیات فارسی تطبیقی، تشخیص معادل مناسب برای کلمات، جملات و گفتارهاست. مثلاً برای بیان حالت «شک نداشتن» در زبان فارسی رایج، چه کلمات و تعبیراتی وجود دارد و هر کدام در چه موقعیتی به کار می‌روند؟

هدف عروض و قافیه و شعر تطبیقی، ایجاد مهارت فهم اشعار عربی است.

هدف کارگاه ترجمه، آشنایی با فن ترجمه و ایجاد مهارت ترجمه موفق است.

هدف کارگاه مکالمه، ایجاد فضای لازم برای ملموس شدن انگیزه‌های متکلم و انتظارات مخاطب در فرآیند انتقال مفاهیم است.

4. روش آموزش با توجه به سطح فهم ترسیم شده در هدف و توجه به ماهیت زبان، که فعالیتی عملی است و جز با تلاش برای تولید آن نمی‌توان به سطح مطلوب از تشخیص و لمس فضای ادراکی متکلّم رسید. باید شیوه آموزش بر اساس روش تدریس فعال باشد. «روش حل مسئله»، یعنی روشی که فراگیر، اطلاعات را تولید کند و مهارت‌ها را عملاً به دست آورد و نقش استاد، ایجاد سازمان دهنده‌های فکری و راهنمایی برای رسیدن به عملی فراگیر به مقصود باشد.

 

 

سطح انتظار

نوع انتظار

تعاریف و مبانی

1. بتواند زبان و زبان‌شناسی را تعریف کند و حداقل دو دیدگاه متفاوت نسبت به زبان را توضیح دهد.

2. فرآیند تولید و انتقال و فهم زبان را توضیح دهد.

3. نقش ذهن و حالات روانی را در فرآیند تولید و انتقال و فهم زبان تشریح کند.

4. ارتباط منطق و زبان را توضیح دهد.

5. لایه‌های شش‌گانه زبان را تحلیل کند.

6. علت تحولات زبان را بشمارد.

7. فرآیند تولید و تلفظ یک کلمه و ارتباط آن با زاویه دید متکلم به موضوع و حالات روانی را شرح دهد.

8. دانش صرف را تعریف کند و شیوه پیدایش آن را توضیح دهد.

9. نحوه تأثیر صداها (صدای حروف و حرکات) را بر یکدیگر توضیح دهد. (علم الاصوات [آواشناسی])

10. علل ناهنجاری‌های صوتی و راهکارهای اصلاح آنها را بیان کند. (علم الاصوات [آواشناسی])

اصول کلمه‌شناسی

11. فرآیند تولید یک جمله و انتقال و فهم آن را تشریح کند.

12. دستور زبان را تعریف کند و نحوه پیدایش آن را توضیح دهد.

13. دانش نحو و ساختارهای نحوی را تعریف کند.

14. علل تغییر و تحول ترکیب در یک جمله را بشمارد.

اصول جمله‌شناسی

اصول فهم متن

15. به سؤال «مخاطب چگونه مقصود متکلم را کشف می‌کند؟» پاسخ دهد [اصول هرمنوتیک]

شخصیت‌شناسی

کتاب‌شناسی

16. رابطه زبان با خط را تشریح کند.

17. انواع زبان‌ها را برشمارد.

18. ارتباط زبان‌شناسی با دیگر علوم را توضیح دهد.

19. منابع و نظریه‌پردازان معتبر زبان‌شناسی را بشناسد.

روانی

1. بینش جدیدی نسبت به زبان و ادبیات در خود احساس کند، به گونه‌ای ‌که بتواند تفاوت دید قبلی و دید فعلی‌اش را در قالب مقاله‌ای سه صفحه‌ای ارائه کند.

2. اهمیت و نقش ادبیات در علم‌آموزی را دریافته باشد، به گونه‌ای ‌که بتواند آن را در قالب مقاله‌ای چهار صفحه‌ای بیان کند.

3. برای اصلاح بینش نامناسب دیگران، واکنش‌های گفتاری و نوشتاری داشته باشد.

مهارتی

1. بتواند اهمیت و نقش ادبیات در علم‌آموزی را در سخنرانی نیم ساعته‌ و مقاله‌ای چهار صفحه‌ای بیان کند.

2. بتواند از کتاب‌ها و منابع مربوط به این موضوع استفاده کند.

 

 

نمونه منابع: (حداقل لازم)

1. فصل‌هایی از دلایل الاعجاز، عبدالقاهر جرجانی؛

2. زبان‌شناسی و زبان فارسی، پرویز ناتل خانلری؛

3. مقدمات زبان‌شناسی، مهری باقری؛

4. مقاله پنجم اصول فلسفه و روش رئالیسم، علامه طباطبایی؛

5. فصل‌هایی از هرمنوتیک، محمدرضا ریخته‌گران؛

6. بخشی از مباحث الالفاظ از کتاب حلقات (3)، شهید صدر.

 

فقه اللغه و ریشه‌شناسی

سطح انتظار

نوع انتظار

کتاب‌شناسی

شخصیت‌شناسی

1. بتواند فقه اللغه را تعریف کند و فرق آن را با علم لغت شرح دهد.

2. روش بحث در فقه اللغه را توضیح دهد.

3. تاریخچه و حکمت پیدایش لغت (و به ویژه لغت عرب) را بیان کند.

4. علت گوناگونی لغات و لهجه‌ها، به ویژه لهجه‌های عربی را تحلیل کند. [آشنایی با لهجه‌ها]

5. تاریخچه و حکمت پیدایش کتب لغت (معجم‌ها) را شرح دهد. [آشنایی با معجم‌ها]

6. کتا‌ب‌های لغت را بشناسد و از نظر اعتبار علمی طبقه‌بندی کند. [آشنایی با معجم‌ها]

7. لغویین را بشناسد و از جهت اعتبار علمی طبقه‌بندی کند. [آشنایی با معجم‌ها]

8. کاربردهای گوناگون کتاب‌های لغت و فرق آنها را تشخیص دهد.

9. شاخص‌های لهجه فصیح را تمیز دهد.

مباحث ریشه‌شناسی

10. انواع لغت و درجه اعتبار آنها در زبان عرب را تشخیص دهد.

11. تاریخچه و حکمت پیدایش اِعراب در جملات عربی را شرح دهد.

12. نحوه تولید یک لغت از حروف و پیدایش ریشه را توضیح دهد.

13. نظریه ثنائی یا ثلاثی بودن ریشه کلمات را تشریح کند.

14. اشتقاق را تعریف کند و انواع آن و کاربرد هر یک را توضیح دهد.

15. فعل و انفعال اصوات زبان عرب با یکدیگر را تشریح کند.

16. مناسبت نوع حروف و حرکات در یک کلمه با معنی آن کلمه را تشخیص دهد.

17. فهرستی از مفاهیم کلی در زبان عرب را ـ که با یک ریشه معادل هستند ـ ارائه دهد.

18. ریشه‌های مبنی را تشخیص دهد؛ ریشه‌هایی که حالات و معانی اولیه، حداقلی، عادی و روزمره را می‌فهمانند.

19. فهرستی از معانی دارای طیف متغیر ارائه کند.

20. فهرست ریشه‌های متشابه‌المعنی را ارائه کند و روش فرق‌گذاری و تفکیک معنایی آنها را توضیح دهد.

21. نحوه تبدیل یک کلمه غیر عربی به کلمه عربی و نحوه ایجاد کلمه‌ای جدید برای معنی جدید را تشریح کند.

روانی

1. بینش جدیدی نسبت به زبان و ادبیات در خود احساس کند، به گونه‌ای که بتواند تفاوت دید قبل و دید کنونی خود را در قالب مقاله‌ای سه صفحه‌ای ارائه کند.

2. اهمیت نقش فقه اللغه و ریشه‌شناسی در فهم متن را دریافته باشد، به طوری که بتواند در مقاله‌ای چهار صفحه‌ای، این اهمیت را بیان کند.

مهارتی

1. بتواند اهمیت و نقش فقه اللغه و ریشه‌شناسی را در ادبیات، در سخنرانی نیم ساعته و مقاله‌ای چهار صفحه‌ای بیان کند.

2. در بحث ریشه‌شناسانه‌ای بتواند به کتاب‌ها و منابع مربوط به این موضوع استناد کند. (کتب لغت و فروق اللغات، فقه اللغه ثعالبی، معجم مقاییس اللغه، الافصاح، الاضداد، الاشباه و النظائر)

 

 

نمونه منابع: (حداقل لازم)

1.       دراسات فی فقه اللغه، صبحی صالح؛

2.       المزهر، السیوطی؛

3.       الخصائص، ابن جنی؛

4.       مقدمه صحاح، عبدالغفور العطار؛

5.       مقدمه ترتیب کتاب العین، البکائی؛

6.       مقدمه التحقیق فی کلمات القرآن، المصطفوی.

 

صرف تطبیقی 1 و 2، دانش کلمه‌شناسی

سطح انتظار

نوع انتظار

مرحله اصل‌شناسی

1.       بتواند دانش صرف را تعریف کند و محورهای آن را برشمارد.

2.       وزن را تعریف کند و نحوه و حکمت پیدایش آن را توضیح دهد.

3.       علت اختلاف وزن‌ها را تشریح کند.

4.       تغییر و تحول‌های صوتی را (چه برای اصلاح، چه برای تسهیل) در یک کلمه، تشخیص و روش اعمال آن را در کلمه‌سازی توضیح دهد. (بحث اعلال، ادغام، تخفیف، اماله، قلب)

5.       فهرستی از حالت‌های معنایی مربوط به تصورات (حیث‌های مختلف موضوع و انواع نگرش متکلم به موضوع را که با یک وزن معادل هستند، ارائه دهد. [مرتبط با بحث مقولات عشر]

6.       حالت‌های اولیه (عادی) از حالت‌های ثانویه (نگرش‌های خاص) را تمیز دهد.

7.       اصول به کار بردن اوزان در زبان عرب را بشمارد:

الف) محدوده‌های ممنوعه در کلمه‌سازی ـــ ما لایستعمل؛

ب) ضوابط اجباری در کلمه‌سازی ــــ ما یجب.

مرحله احتمال‌سازی

(تشخیص کلیه حالات ممکن در معنی وزن موردنظر)

8.       موارد قابل انعطاف و تغییر در کلمه‌سازی را تشخیص دهد ـــ ما استعمل.

9.       حالات معنایی در تمام وزن‌های کلمات عرب را تشریح کند. (وزن‌های کلمات ثلاثی و بیشتر، مجرد و مزید، مصادر و صفات، افعال، اسما، مفرد و جمع، مذکر و مؤنث)

10.   منظور از «تجزیه» در ادبیات را توضیح دهد و کاربرد آن را بیان کند.

11.   روش تجزیه یک کلمه را تشریح کند.

12.   وزن‌های متشابه‌المعنی را بشمارد.

13.   فرق وزن‌های متشابه‌المعنی را بشناسد و علائم تفکیک آنها را توضیح دهد.

14.   وزن مناسب با یک معنی و حالت خاص آن را تشخیص دهد.

15.   کلمات عربی را به ریشه و وزن تحلیل کند.

مرحله اولویت‌بندی و انتخاب

16.   معنی کلمات عربی را توضیح دهد.

17.   برای توضیح خود استدلال بیاورد.

شخصیت‌شناسی

کتاب‌شناسی

18.   منابع و شخصیت‌های معتبر صرفی را بشناسد.

روانی

1.       بینش جدیدی نسبت به صرف (دو بحث عمده: وزن ـ اعلال) پیدا کرده باشد، به گونه‌ای که بتواند تفاوت دید قبل و دید فعلی خود را در قالب مقاله‌ای چهار صفحه‌ای ارائه کند.

2.       اهمیت دقت به تفاوت معنایی وزن‌های متشابه‌المعنی را در فهم متن دریافته باشد، به گونه‌ای ‌که بتواند در مقاله‌ای چهار صفحه‌ای این اهمیت را بیان کند.

مهارتی

1.       بتواند اهمیت و نقش شناخت تفاوت معنایی وزن‌ها در فهم متن را به صورت سخنرانی نیم ساعته و مقاله‌ای چهار صفحه‌ای بیان کند.

2.       ادعای خود درباره نسبت دادن حالت و معنای خاصی به یک وزن را با استناد به منابع معتبر اثبات کند.

3.       با دیدن کلمه‌ای، بلافاصله تجزیه آن را بگوید.

4.       برای معانی و حالات مختلف، کلمه مناسب را هم از جهت وزن، هم از جهت تلفظ بسازد.

 

نمونه منابع: (حداقل لازم)

1.       فصل نهم کتاب دراسات فی فقه اللغه، صبحی صالح؛

2.       فصل‌هایی از شرح شافیه، شیخ رضی؛

3.       توضیحات صرفی کتاب التحقیق فی کلمات القرآن، المصطفوی؛

4.       قسمت‌هایی از «الکتاب»، سیبویه؛

5.       بخش‌هایی از کتاب المزهر و خصائص، سیوطی و ابن جنی.

 

 

نحو تطبیقی 1 و 2، دانش جمله‌شناسی (سطح اولیه معنی)

سطح انتظار

نوع انتظار

مرحله اصل‌شناسی

1.       بتواند علم نحو را تعریف کند و انگیزه پیدایش آن را توضیح دهد.

2.       تفاوت حالت‌های معنایی مربوط به تصدیقات اولیه با حالت‌های معنایی مربوط به تصدیقات ثانویه (ذهنیات و حالات روحی متکلم در موقعیت‌های خاص) را تشریح کند.

3.       جمله (واحد و قالب زبان) را تعریف کند.

4.       اصول منطقی تولید یک جمله در زبان عرب را بشمارد:

الف) محدوده‌های ممنوعه در جمله‌سازی: ما لایجوز؛

ب) ضوابط اجباری در جمله‌سازی: ما یجب.

5.       فهرستی از حالت‌های معنایی مربوط به تصدیقات اولیه در زبان عرب (ذهنیات و حالات روانی عادی و روزمره متکلم در فعل و انفعال با خارج) را که معادل با یک قالب جمله‌ای هستند، ارائه دهد.

6.       منظور از «اصل» در ادبیات و نحو را توضیح دهد و کاربرد آن را تشریح کند.

7.       اصل‌های نحوی (قالب‌های پایه) را بشمارد.

مرحله احتمال‌سازی

(تشخیص کلیه ترکیب‌های ممکن در یک جمله)

8.       موارد قابل تغییر و انعطاف در قالب‌های پایه را بشمارد.

9.       منظور از «ترکیب» در ادبیات را شرح دهد و کاربرد آن را بیان کند.

10.   روش تشخیص ترکیب یک جمله را تشریح کند.

11.   قالب‌های مشابه را بشمارد و علت تشابه را توضیح دهد.

12.   علایم تفکیک‌کننده قالب‌های مشابه را ارائه کند.

13.   ترکیب‌های محتمل یک جمله را تشخیص دهد.

مرحله اولویت‌بندی

14.   برای ادعای خود در انتخاب یک ترکیب در جمله، استدلال کند.

شخصیت‌شناسی

کتاب‌شناسی

15.   منابع و صاحب‌نظران در نحو را بشناسد.

روانی

1.       بینش جدیدی نسبت به نحو (دو بحث عمده: اصل‌ها ـ ترکیب‌های ممکن) پیدا کرده باشد؛ به گونه‌ای ‌که بتواند تفاوت دید قبل و دید فعلی خود را در قالب مقاله‌ای چهار صفحه‌ای ارائه کند.

2.       اهمیت دقت به تفاوت معنایی ترکیب‌های متشابه‌المعنی را در فهم متن دریافته باشد، به گونه‌ای ‌که بتواند در مقاله‌ای چهار صفحه‌ای این اهمیت را بیان کند.

مهارتی

1.       بتواند اهمیت و نقش شناخت تفاوت معنایی ترکیب‌ها در فهم متن را به صورت سخنرانی نیم ‌ساعته و مقاله‌ای چهار صفحه‌ای بیان کند.

2.       ادعای خود درباره نسبت دادن یک حالت و معنای خاص به یک ترکیب را با استناد به منابع معتبر اثبات کند.

3.       با دیدن جمله‌ای، بلافاصله ترکیب آن را بگوید.

4.       برای معانی و حالات مختلف جملات مناسب (از جهت ترکیب) بسازد.

 

 

نمونه منابع: (حداقل لازم)

1.       الفیه، ابن مالک؛

2.       شرح کافیه، شیخ رضی؛

3.       الکتاب، سیبویه؛

4.       دلایل الاعجاز، شیخ عبدالقاهر؛

5.       النحو الوافی، عباس حسن؛

6.       مغنی اللبیب (از تمام فصل‌ها)، ابن هشام؛

7.       الانصاف، ابن انباری؛

8.       کتب دکتر مهدی المخزومی.

 

 

سطح انتظار

نوع انتظار

علم معانی

1.       بتواند بلاغت و علوم تشکیل‌دهنده آن را تعریف کند و انگیزه پیدایش بلاغت را توضیح دهد.

2.       فرآیند تولید، انتقال و فهم معنی را توضیح دهد و اصول حاکم بر ذهن و روان در این فرآیند را بشمارد.

3.       ارتباط بلاغت با اصول حاکم بر ذهن و روان را تشریح کند. (بحث مقتضی حال)

4.       فهرستی از حالات روحی در موقعیت‌های مختلف زندگی را ارائه دهد.

5.       فرآیند تأثیر محیط بر ذهن و روح را توضیح دهد. (بحث مقتضی مقام)

6.       فهرستی از موقعیت‌های مختلف در زندگی را که موجب بروز حالات روانی خاصی می‌شود، ارائه دهد.

7.       فرآیند اولویت‌بندی و اهمیت‌دهی و درصدگذاری و تعیین ضریب برای نیازها و اهداف و فعالیت‌ها را تشریح کند. (شدت و ضعف توجهات و علاقه‌ها و نیازها)

8.       علت برداشت‌های مختلف از یک جمله و ایجاد نقص یا سوءتفاهم در انتقال را تشریح کند. (علت بروز خطا در تادیه مراد)

9.       وضوح و شفافیت و عمق در فهم را تفسیر کند.

10.   روش منطقی پیشگیری از سوءتفاهم و نقص در برداشت را توضیح دهد.

11.   قالب‌های زبانی مربوط به هر حالت و درجه معنایی در ادبیات عرب را ارائه دهد.

12.   از میان ترکیب‌های مختلف برای یک جمله، ترکیب مورد نظر متکلم را کشف کند. (مقصود متکلم را به دست آورد.)

13.   برای انتخاب خود نسبت به مقصود گوینده (با وجود احتمالات دیگر) استدلال کند.

14.   فرآیند تولید یک گفتار (مجموعه‌ای از جملات منسجم) را تشریح کند.

15.   فرآیند تبدیل یک مفهوم به یک مقصود و تجزیه مقصود به زمینه‌سازها، کمک کننده‌ها و ایجاد کننده‌ها را توضیح دهد.

16.   حالات روانی اولیه و ثانویه (حالت عادی، حالت خاص) در فرآیند تجزیه مقصود را تشریح کند.

17.   قالب اولیه (حالت عادی و تعادل روانی) و قالب‌های ثانویه (حالات خاص القای مقصود) در تولید یک گفتار را توضیح دهد.

18.   فهرستی از قالب‌های مشابه ارائه دهد و علت تشابه را ذکر کند.

19.   علائم تفکیک‌کننده قالب‌های مشابه ارائه دهد.

معانی گفتارها

20.   با دیدن یک گفتار (مجموعه‌ای از جملات منسجم) مقصود گوینده را کشف کند.

21.   برای ادعای خود نسبت به مقصود گوینده، استدلال کند.

22.   تفاوت عملکرد تصاویر و الفاظ در انتقال مفهوم را تشریح کند.

23.   «تجسم» را تعریف کند و عملکرد ذهن در تجسم مطالب و انگیزه استفاده از آن را توضیح دهد.

24.   «تداعی» معانی را تعریف کند و عملکرد ذهن در تداعی مطالب و انگیزه استفاده از آن را توضیح دهد.

علم بیان

25.   ضمیر ناخودآگاه را تعریف کند و فرآیند اثرپذیری و اثرگذاری آن را تشریح کند.

26.   نقش ضمیر ناخودآگاه ـ تجسم ـ تداعی در انتقال مفاهیم را بیان کند.

27.   بحث اعتباریات (تعریف، انگیزه پیدایش، چگونگی تولید، روش استفاده) را تبیین کند.

28.   مجاز، تشبیه، استعاره و کنایه را تعریف کند و انگیزه پیدایش، چگونگی تولید، اقسام و مراتب، روش استفاده، مشکلات و بن بست‌ها در آنها را تشریح کند.

29.   احساس موجود در نفس گوینده و نگرش او نسبت به موضوع سخن را کشف کند.

30.   نسبت به ادعای خود درباره نگرش متکلم نسبت به موضوع استدلال کند.

علم بدیع

31.   روش‌های تداعی معانی را بشمارد.

32.   تأثیر دسته‌بندی و طبقه‌بندی مفاهیم در سرعت و عمق انتقال را تشریح کند.

33.   تأثیر هم‌آهنگی الفاظ در القای مفاهیم را تشریح کند.

34.   روش‌های دسته‌بندی و طبقه بندی مفاهیم، هم‌آهنگ کردن الفاظ و جملات و ایجاد تداعی بین معانی را توضیح دهد.

35.   با دقت بر تناسب‌هایی که متکلم بین معانی ایجاد کرده است، احساس متکلم نسبت به موضوع را کشف کند.

36.   منابع و صاحب‌نظران بلاغت را بشناسد.

روانی

1.       بینش جدیدی نسبت به بلاغت در محورهای «بحث مقتضی حال، دواعی، فصل و وصل»، «بحث مجاز، تشبیه و استعاره، کنایه» و «محسنات بدیعی» را به دست آورد، به گونه‌ای ‌که بتواند تفاوت دید قبل و دید فعلی خود را در هر یک از محورها در قالب مقاله‌ای سه صفحه‌ای ارائه کند.

2.       با دیدن گفتار متکلم، خود را در فضای احساس و ادراک او بیابد، به گونه‌ای ‌که بتواند احساسش را در قالب چند سطر بنویسد.

3.       اهمیت بسیار حیاتی بلاغت در فهم متن را دریافته باشد، به طوری ‌که بتواند در مقاله‌ای ده صفحه‌ای این اهمیت را بیان کند.

مهارتی

1.       بتواند انگیزه و هدف متکلم را کشف و آن را تفسیر کند.

2.       ادعای خود در نسبت دادن یک منظور به متکلم را با استناد به منابع و قرائن معتبر اثبات کند.

3.       برای انگیزه‌ها و اهدافش، عبارت‌پردازی کند.

 

 

نمونه منابع: (حداقل لازم)

قسمت‌هایی از

1.       دلایل الاعجاز، شیخ عبدالقاهر جرجانی؛

2.       اسرار البلاغه، شیخ عبدالقاهر جرجانی؛

3.       المفتاح، السکاکی؛

4.       التلخیص، خطیب قزوینی؛

5.       مطول، تفتازانی؛

6.       الطراز، علوی؛

7.       معترک الاقران، السیوطی؛

8.       الکشاف، زمخشری؛

9.       البیان و التبیین، الجاحظ.

آشنایی با سبک‌های ادبی و نقد ادبی 1، آشنایی با اصول اولیه برای ایجاد یک نگرش صحیح به ادبیات، تحلیل محتوا در ادبیات

سطح انتظار

نوع انتظار

تعریف مبانی

1.       بتواند نقد ادبی را تعریف کند.

2.       سبک ادبی را تعریف کند.

3.       تحلیل محتوا را تعریف کند.

4.       فرآیند تولید یک متن را تشریح کند.

5.       ظهور و تجلی را تعریف کند.

6.       نگرش و زاویه دید را تعریف کند.

مرحله تولید معنی

(نقد روان‌شناسان)

کشف شخصیت مولف و هدف او

7.       فرآیند تجلّی یک معنی (ادراک حضوری) در نفس را توضیح دهد.

8.       فهرستی از عوامل اثرگذار در تجلی یک معنی در نفس را ارائه دهد.

9.       فرآیند تبدیل معنی به یک فکر را تشریح کند.

10.   فرآیند شکل‌گیری فکر و تبدیل یک فکر اولیه به یک طرح فکری یا یک تصمیم را بیان کند.

11.   نقش انگیزه‌ها و علایق و صفات اخلاقی مؤلف در تولید یک گفتار را توضیح دهد.

12.   فهرستی از عوامل ایجادکننده حساسیت نسبت به یک چیز را ارائه دهد.

13.   نقش حساسیت‌های مولف و شدت و ضعف آنها در تولید گفتار (عناوین، کلمات، متن، کمیت و کیفیت استفاده از اسامی و صفات و افعال، تقسیم‌بندی جملات) را شرح دهد.

14.   روش کشف شخصیت مؤلف و اهداف او از القای گفتارش را از طریق تحلیل محتوا تشریح کند.

مرحله انتقال معنی

(نقد فنی و تحلیلی)

کشف روش مؤلف در انتقال معنی و درصد موفقیت آن

15.   در تولید کلام، نقش میزان اهمیتی را که مخاطب برای موضوع قائل است و روش کشف این اهمیت را توضیح دهد.

16.   فهرست عوامل اثرگذار در ذهن و روح و درجه اثرگذاری (قدرت نفوذ) آنها را ارائه دهد.

17.   فهرست قالب‌های زبانی عوامل یادشده را ارائه دهد. [اسلوب‌های گفتاری]

18.   زیبایی را تعریف کند و ملاک‌های تفکیک زیبا از غیر زیبا را بشمارد.

19.   روش کشف و ارزیابی عوامل اثرگذاری را که مؤلف استفاده کرده است، تشریح کند.

20.   ملاک‌های موفقیت یک گفتار را نام ببرد.

کشف واقعی بودن متن

21.   نقد تاریخی را تعریف کند.

22.   روش‌های کشف صحت استناد متن به مؤلف را توضیح دهد.

23.   منابع و صاحب‌نظران در نقد ادبی و اسلوب‌های کلام را بشناسد.

روانی

1.       اهمیت نقد ادبی و شناخت اسلوب‌های گفتاری برای فهم متن را دریافته باشد، به طوری که بتواند در مقاله‌ای سه صفحه‌ای آن را بیان کند.

2.       اثرگذاری مؤلف به وسیله اثرش را احساس کند، به طوری که بتواند در مقاله‌ای سه صفحه‌ای آن را بیان کند.

مهارتی

1.       بتواند در نقد ادبی و اسلوب‌ها، از منابع و صاحب‌نظران استفاده کند.

2.       بتواند تا حدودی متون را نقد و تحلیل کند. (حدس‌های اولیه)

 

حداقل منابع:

قسمت‌هایی از

1.       دلائل الاعجاز، عبدالقاهر جرجانی؛

2.       اسرار البلاغه، عبدالقاهر جرجانی؛

3.       نقد ادبی در عربی معاصر، دکتر رجایی؛

4.       الجدید فی الانشاء، حنا الفاخوری؛

5.       تحلیل محتوا، هوشنگ نایبی.

 

سطح انتظار

نوع انتظار

شناخت اسلوب‌ها

1.       بتواند روش تألیف مؤلفان صاحب نام در قصه‌نویسی، نامه‌نگاری، تاریخ‌نویسی و حوادث، توصیف اشخاص، اماکن، اشیا، امور اجتماعی و اخلاقی را بشناسد و توصیف کند.

2.       با بررسی تطبیقی بین آثار متشابه الموضوع، نقاط قوت و ضعف مؤلفان را فهرست کند.

3.       اسلوب ادبی قرآن را تحلیل کند.

شناخت اسلوب قرآنی

4.       بررسی تطبیقی بین اسلوب قرآن و آثار برتر بشری انجام دهد و نقاط قوت قرآن را فهرست کند.

روانی

5.       خود را در فضای ایجاد شده به وسیله متکلم، احساس و زوایای این فضا را لمس کند، به گونه‌ای که بتواند متن مؤلف را به زبان و از دید خود، بازنویسی کند.

مهارتی

6.       بتواند متون را نقد و تحلیل کند.

 

 

حداقل منابع:

1.       النقد الادبی، سید قطب؛

2.       ادب الرسائل، آلوسی و کرملی؛

3.       التصویر الفنی فی القرآن، سید قطب؛

4.       الجدید فی الانشاء ـ جزء 4، حنا الفاخوری؛

5.       التصویر الفنی فی القرآن، دکتر بستانی؛

6.       جواهرالادب، الهاشمی؛

7.       قسمت‌هایی از نوشته‌های منفلوطی، طه حسین، جبران خلیل و عقاد.

 

 

سطح انتظار

نوع انتظار

تعریف و مبانی

1.       بتواند ترجمه را تعریف کند.

2.       سطح ضرورت و اهمیت ترجمه را تبیین کند. (چرا ترجمه لازم است و چه مقدار؟)

3.       انواع ترجمه (درون زبانی، برون زبانی، علامتی و رمزی، معنایی، پیامی، نویسنده‌گرا، خواننده‌گرا، متن محور، آزاد) و سبب پیدایش آنها را توضیح دهد.

4.       تفاوت ترجمه و تفسیر را تشریح کند.

5.       فرآیند ترجمه و مراحل آن را شرح دهد.

6.       ضوابط معتبر بودن ترجمه (ضوابط حداقلی و ضوابط نسبی) را تشریح کند.

7.       ضوابط انتخاب متن برای ترجمه را بیان کند.

انتخاب و شناخت متن مبداء

8.       فهرست فعالیت‌های مقدماتی برای ایجاد نگرش صحیح به متن را ارائه دهد. (شخصیت‌شناسی مؤلف، فرهنگ‌شناسی مخاطبان مؤلف، کشف انگیزه تألیف، علت استفاده از سبک خاص، مطالعه کامل و چند باره متن، تلاش برای احساس فضای متن و پیام آن و... .)

9.       فهرست فعالیت‌های مقدماتی برای ایجاد نگرشی صحیح را به مخاطبان ترجمه ارائه دهد. (فرهنگ‌شناسی مخاطبان ترجمه، نگرش مخاطبان به موضوع متن و نحوه حساسیت به آن، میزان دریافت مخاطب ترجمه از سبک استفاده شده در متن، میزان تشابه در تصور مفاهیم میان مؤلف و مخاطبان ترجمه، کشف نقاط اختلاف در تصور مفاهیم و تصدیق احساسات و میزان اختلاف، نحوه اثرگذاری متون مشابه و میزان آن... .)

زمینه‌سازی‌های اولیه برای ترجمه

10.   فرآیند تصمیم‌گیری برای قالب ترجمه را توضیح دهد.

11.   فرآیند تحلیل متن اصلی به اجزا و مجموعه‌های تشکیل‌دهنده آن و لایه‌های زبانی را توضیح دهد.

12.   فرآیند معادل‌یابی برای لغات (اسما، افعال، حروف)، ترکیبات، اصطلاحات، معانی مجازی، حالات خاص، لحن‌ها، معانی محذوف و نظایر آن را تشریح کند.

عملیات ترجمه

13.   فرآیند معادل‌یابی برای مجموعه جملات و گفتارها و روابط بین عبارات را توضیح دهد.

14.   فرآیند ایجاد انسجام و روان بودن در متن ترجمه را بیان کند.

15.   نقش ویرایش و علامت‌گذاری در متن اصلی و معادل آن در متن ترجمه شده را توضیح دهد.

16.   محورهای مطالعاتی در امر ترجمه را فهرست کند.

شخصیت‌شناسی و کتاب‌شناسی

17.   منابع معتبر و صاحب‌نظران نظریه‌پرداز در امر ترجمه را بشناسد.

روانی

1.       نسبت به ترجمه بینش جدیدی پیدا کند، به طوری ‌که بتواند تفاوت بینش قبلی و جدید خود را در قالب مقاله‌ای سه صفحه‌ای ارائه دهد.

2.       اهمیت ترجمه موفق در انتقال معارف و فرهنگ را دریافته باشد، به طوری ‌که بتواند این اهمیت را در قالب مقاله یا سخنرانی بیان کند.

3.       نسبت به ترجمه موفق، اشتیاق یابد.

مهارتی

1.       بتواند از منابع و صاحب‌نظران بهره‌برداری کند.

2.       اعتبار یک ترجمه را ارزیابی کند.

 

 

حداقل منابع:

1.       کاظم لطفی‌پور ساعدی، اصول ترجمه؛

2.       تئوری‌های ترجمه، دکتر میرعمادی؛

3.       درباره ترجمه، مقالات نشر دانش؛

4.       مقالات، مجله مترجم.

 

 

فن ترجمه 2

سطح انتظار

نوع انتظار

مبانی و نظریات

1.       تعاریف مختلف در مورد ترجمه را بشناسد، مقایسه و تحلیل کند.

2.       تئوری‌های مختلف در مورد فرآیند ترجمه را توضیح دهد، مقایسه و تحلیل کند.

نقاط بحران و کنترل

3.       فهرست مشکلات و نارسایی‌ها در ترجمه را ارائه دهد.

4.       راه‌های ارائه شده برای حل مشکلات را توضیح دهد، مقایسه و تحلیل کند.

روش‌شناسی

5.       روش ترجمه مترجمان موفق را تشریح، مقایسه و تحلیل کند.

6.       روش منتقدان ترجمه و نقاط توجه و حساسیت آنها را بشناسد.

7.       منابع و صاحب‌نظران ترجمه را ارزیابی کند.

روانی

1.       نسبت به نقاط بحران در ترجمه حساسیت لازم (محاسبه دقیق‌تر احتمالات و مرور بیشتر) را پیدا کند.

2.       ساده نبودن امر ترجمه را احساس کند، به گونه‌ای ‌که بتواند احساس خود را در 3 صفحه منتقل کند.

مهارتی

1.       بتواند از معتبرترین منابع و منتقدان استفاده کند.

2.       راه‌های برطرف کردن مشکلات و نارسایی‌های ترجمه را اعمال کند.

3.       ضریب اعتبار یک ترجمه را شناسایی کند.

 

 

حداقل منابع:

1.       نظریه ترجمه از دیدگاه زبان‌شناسی، ترجمه احمد صدارتی؛

2.       ترجمانی و ترزبانی، دکتر کزازی؛

3.       مبانی ترجمه، محمود حدادی؛

4.       هفت گفتار درباره ترجمه، کوروش صفوی؛

5.       نظری به ترجمه، صالح حسینی.

 

 

مکالمه و انشا (1)

سطح انتظار

نوع انتظار

ایجاد نگرش و شکل‌گیری ذهنی

1.       ارتباطات را تعریف کند.

2.       فرآیند برقراری یک ارتباط اجتماعی را توضیح دهد. (انگیزه و سرچشمه پیدایش، نحوه تولید، چگونگی انتقال و مراحل آن، نحوه بهره‌برداری)

3.       مکالمه را تعریف کند.

4.       فرآیند یک مکالمه را تشریح کند.

5.       فرآیند تولید یک مفهوم در ذهن را توضیح دهد.

فضاسازی

6.       فهرست زمینه‌های نیاز به مکالمه را ارائه دهد.

7.       زمینه‌های اولیه و حداقلی را از زمینه‌های ثانویه و حداکثری تفکیک کند.

8.       مراحل طبیعی گردش مکالمه بین دو طرف را توضیح دهد.

9.       موقعیت گفت‌وگو (نیازی که موجب گفت‌وگو شده است، حالت روانی متکلم و مخاطب، فضای مکالمه، پی‌آمدها) را شبیه‌سازی ذهنی و شبیه‌سازی در زبان مبدأ کند.

بسته‌بندی و انتقال

10.   قالب‌های زبانی متناسب با هر یک از زمینه‌های فوق را ارائه کند. (آموزش لغات در ضمن قالب‌ها)

11.   فهرست قالب‌های متشابه‌الاثر را ارائه دهد.

12.   فرق اثرگذاری بین قالب‌های متشابه را تشریح کند.

انشا

1.       کتابت و انشا را تعریف کند.

2.       فرق گفتار و نوشتار را توضیح دهد.

3.       فرآیند تولید یک نوشته را شرح دهد.

4.       فهرست زمینه‌های نیاز به یک نوشته را ارائه دهد.

5.       زمینه‌های اولیه و حداقلی را از زمینه‌های ثانویه و حداکثری تفکیک کند.

6.       موقعیت نوشته (نیازی که موجب نوشتن شده است، حالت روانی مؤلف و مخاطب، فضای مکاتبه، پی‌آمدها) را شبیه‌سازی ذهنی و شبیه‌سازی در زبان مبدأ کند.

7.       قالب‌های نوشتاری متناسب با هر یک از زمینه‌های فوق را ارائه کند.

8.       فهرست قالب‌های متشابه‌الاثر را ارائه دهد.

9.       فرق اثرگذاری بین قالب‌های متشابه را تشریح کند.

10.   فرق قالب‌های گفتاری و نوشتاری را تشریح کند.

11.   روش‌ها و منابع آموزش مکالمه را بشناسد.

روانی

1.       بینش جدیدی نسبت به مکالمه و انشا پیدا کرده باشد، به طوری ‌که بتواند تفاوت بینش قبلی و جدید خود را در قالب مقاله‌ای سه صفحه‌ای ارائه دهد.

2.       اهمیت احساس فضای مکالمه و انشا، برای فهم متن را دریافته باشد، به طوری ‌که بتواند این اهمیت را در قالب مقاله یا سخنرانی بیان کند.

3.       برای پیگیری دوره مکالمه و انشا، اشتیاق بیشتری پیدا کند.

مهارتی

1.       از عهده ایجاد ارتباط گفتاری و نوشتاری، هم از جهت درک مطلب و هم از جهت انتقال مفهوم، با یک عرب‌زبان برای رفع و رجوع نیازهای اولیه‌اش برآید.

 

 

نمونه منابع:

1.       گفتمان ترجمه، علی صلح‌جو؛

2.       قسمت‌هایی از روش آموزشی کتاب‌های «السلام علیک یا اخی»؛

3.       بخش‌هایی از روش آموزشی کتاب‌های «العربیه للناشئین».

مکالمه و انشا (2)

سطح انتظار

نوع انتظار

دانشی

1.       زمینه‌های خاص برای ایجاد ارتباطات را بشناسد.

2.       قالب‌های زبانی (گفتاری و نوشتاری) مناسب با این زمینه‌ها را تشریح کند.

3.       نمونه گفت‌وگوهای موفق و فصیح را تحلیل کند. (درک معنی و تشخیص موقعیت استفاده)

4.       مثل‌ها و اصطلاحات پرکاربرد را بشناسد. (درک معنی و تشخیص موقعیت استفاده)

5.       مکالمات موجود در قرآن را تشریح کند.

6.       قالب‌های گفتاری و نوشتاری قرآن را استخراج کند.

7.       قالب سخنرانی را تحلیل کند.

8.       قالب تدریس را تشریح کند.

9.       قالب تألیف و تحقیق را توضیح دهد.

روانی

1.       کاربرد سخنرانی و تدریس و نگارش به عربی را احساس کند، به طوری ‌که بتواند احساس خود را در قالب مقاله‌ای سه صفحه‌ای بیان کند.

2.       نسبت به تکلم و نگارش به عربی اشتیاق داشته باشد.

مهارتی

1.       بتواند به عربی سخنرانی کوتاه و ساده‌ای انجام دهد.

2.       به عربی تدریس کند.

3.       به عربی بنویسد (یک نگارش فصیح و بدون غلط ادبی)

4.       از قالب‌‌های گفتاری و نوشتاری قرآن استفاده کند.

 

 

نمونه منابع:

1.       جواهرالادب، احمد هاشمی؛

2.       ادب الکاتب، ابن قتیبه؛

3.       الجدید فی الانشاء، حنا الفاخوری؛

4.       کتب دوره العربیه للناشئیین، سطح پیشرفته؛

5.       الاجوبه المُسکته؛

6.       المحاوره فی القرآن.

 

 

سرفصل‌های کارگاه ترجمه

مقدمه:

اهداف و انتظارات

هدف: آشنایی با فن ترجمه و ایجاد مهارت ترجمه موفق

 

مرحله اول: مبانی

تدوین دستورالعمل ترجمه

تهیه جدول ارزیابی ترجمه

تهیه فرم‌های تمرین ترجمه

کلیه موارد یادشده، با راهنمایی استاد به وسیله فراگیر تهیه و تدوین می‌شود.

مرحله دوم: کارگاه ترجمه قرآن

الف) ترجمه تک جمله

ب) ترجمه پاراگراف

ج) ترجمه متن کامل یک سوره

مرحله سوم ـ کارگاه ترجمه روایات

الف) روایات کوتاه

ب) نامه‌های پیامبر

ج) خطب نهج‌البلاغه

د) ادعیه صحیفه سجادیه

مرحله چهارم: کارگاه ترجمه اشعار

اشعار معصومین

مرحله پنجم: کارگاه ترجمه کتاب

الف) آشنایی با روش ترجمه یک کتاب

ب) ترجمه قطعاتی از کتاب‌های معتبر، مانند البیان و التبیین جاحظ، ادب الکاتب دینوری، متون تاریخی، متون اجتماعی و نظایر آن.

دستورالعمل عمومی کارگاه

1.       ارائه متن موردنظر به وسیله استاد (متن در مراحل اولیه باید قبلاً به وسیله مترجمان ترجمه شده باشد)؛

2.       ترجمه اولیه توسط فراگیر به تنهایی؛

3.       مباحثه ترجمه با هم‌گروه‌ها در کلاس؛

4.       مقایسه ترجمه گروه‌ها توسط استاد در کلاس؛

5.       کشف نقاط قوت و ضعف ترجمه‌ها؛

6.       ریشه‌یابی علل قوت و ضعف ترجمه‌ها؛

7.       ریشه‌یابی علل قوت و ضعف؛

8.       نوشتن ترجمه نهایی متن در کلاس؛

9.       مقایسه ترجمه نهایی با ترجمه‌های موجود از متن؛

10.   کشف نقاط قوت و ضعف ترجمه مترجم.

عملیات عمومی ترجمه:

1.       تجزیه به پاراگراف‌ها؛

2.       تجزیه به جملات؛

3.       تجزیه به لغات؛

4.       حدس اولیه نسبت به ترجمه لغت مورد نظر با حداقل دو پیشنهاد؛

5.       مستندسازی (استدلال نسبت به ترجمه حدس زده شده)؛

6.       انتخاب بهترین معادل؛

7.       حدس اولیه نسبت به ترجمه جمله مورد نظر با حداقل دو پیشنهاد؛

8.       مستندسازی (استدلال نسبت به ترجمه حدس زده شده)؛

9.       انتخاب بهترین معادل

10.   حدس اولیه نسبت به ترجمه پاراگراف موردنظر با حداقل 2 پیشنهاد

11.   مستندسازی (استدلال نسبت به ترجمه حدس زده شده)

12.   انتخاب بهترین معادل

13.   بازگشت مجدد به ترجمه لغات و جملات موجود در پاراگراف انتخاب شده و ویرایش اول

14.   ویرایش دوم پس از اتمام متن

 

منابع قابل مراجعه:

ـ کلیه ترجمه‌های قرآنی، ترجمه‌های نهج‌البلاغه، ترجمه‌های صحیفه سجادیه، ترجمه‌های روایات

قرآن پژوهی، خرمشاهی

ـ مجله مترجم، ویژه‌نامه ترجمه قرآن

ـ مجله بینات

ـ ترجمه‌های مترجمان معتبر

 

 

سرفصل‌های درس مکاتب نحوی

مقدمه

انتظارات و اهداف درس

هدف: آشنایی با سرچشمه‌های تولید نظریات نحوی و علل تغییر و تحول آنها

فصل اول: مبانی و تعریف

تعریف مکتب ادبی

علل پیدایش مکاتب ادبی

کارکرد مکاتب ادبی

تغییر و تحولات مکاتب ادبی

فصل دوم: مکتب کوفه

محور اول:

زمینه پیدایش

بزرگان مکتب کوفه

محور دوم:

نظریات لغوی در مکتب کوفه و علل پیدایش آنها

نظریات نحوی

روش بحث و تحقیق در مکتب کوفه

فهرست اختصاصات مکتب کوفه

فصل دوم: مکتب بصره

محور اول:

زمینه پیدایش

بزرگان مکتب بصره

محور دوم:

نظریات لغوی در مکتب بصره و علل پیدایش آنها

نظریات نحوی

روش بحث و تحقیق در مکتب بصره

فهرست اختصاصات مکتب بصره

فصل سوم: مکتبمجمع اللغه العربیه بدمشق

نظرات لغوی ـ صرفی ـ نحوی

نتیجه‌گیری:

اهمیت شناخت مکاتب نحوی در فهم متن

محاکمه بین بصره و کوفه

روش بحث نحوی مطلوب و کاربردی

 

نمونهمنابع:

1.       مدرسه الکوفه، المخزومی؛

2.       عبقریه من البصره، المخزومی؛

3.       الانصاف، ابن انباری؛

4.       النحو الوافی، عباس حسن؛

5.       مجله مجمع اللغه العربیه؛

6.       ادب الرسائل، آلوسی؛

7.       مکاتب ادبی، سیروس شمیسا.

 

 

سرفصل‌های درس شعر تطبیقی

مقدمه

اهداف و انتظارات از درس

هدف: ایجاد مهارت فهم اشعار عربی

 

فصل اول: تعریف و مبانی

تعریف شعر

فرآیند تجلی معنی در نفس شاعر

فهرست نیازمندی‌های ادراکی برای تحقق یک معنی در نفس شاعر

(کثرت مشاهدات، کشف ارتباطات، کثرت صور، کثرت تشابهات، کشف فرق‌ها، خلق صور، تکمیل صور)

انواع شعر

منشأ تنوع اشعار

کارکرد شعر

مشکلات و انحرافات در شعر

فصل دوم: کارگاه شعر تطبیقی

مرحله اول:

تعریف نقد شعر

تعریف عملیات بررسی تطبیقی

فهرست نقاط مورد بررسی تطبیقی در شعر

 

مرحله دوم:

استخراج دست‌کم سه نمونه شعر صدر اول فصاحت و بلاغت در زمینه‌های:

وصف مکان

وصف حیوان

وصف انسان

وصف طبیعت (لیل و نهار، فصول، آسمان، آب و...)

وصف اشیا

گفت‌وگو

مثل

تاریخ

اخلاق

اجتماع و پدیده‌های اجتماعی (به ویژه شادی و غم)

راهنمای ارائه موضوع برای استخراج (مفاهیمی که معادل و نمونه در قرآن دارند.)

 

مرحله سوم:

نقد و بررسی تطبیقی اشعار استخراج شده (طبق جداول نقد و بررسی)

مرحله چهارم:

جمع‌آوری اشعار صادره از معصوم

بررسی و تحلیل دست‌کم ده نمونه از اشعار با موضوعات متنوع

نتیجه‌گیری:

اهمیت و نقش شعر در زندگی

عامل تفاوت سطح اشعار

نقاط تمایز اشعار معصومین با دیگران

نقاط تمایز اشعار با قرآن

 

نمونه منابع:

1.       معلقات سبع

2.       الاغانی، ابوالفرج اصفهانی

3.       البیان و التبیین، جاحظ

4.       دیوان اشعار، امیرالمومنین

5.       دیوان اشعار، فرزدق

6.       جواهر الادب، هاشمی

 


خروج